Dark Patterns, czyli jak aplikacje robią z nas frajerów…

O co chodzi?

Wyobraź sobie taką scenę: wchodzisz do internetu, a tam interfejs Twojej ulubionej aplikacji nagle zaczyna zachowywać się jak wyjątkowo natrętny akwizytor. Gość właśnie włożył nogę w Twoje drzwi i przysięgam – nie wyjdzie z nich, dopóki nie przepiszesz mu swojej pierwszej wypłaty albo przynajmniej nie dasz mu numeru telefonu do swojej babci.

To nie jest błąd systemu. To Dark Patterns – projektowanie, które ma podstęp wpisany w swoje cyfrowe DNA.

Twórcy aplikacji nie mają sumienia, więc przyjrzyjmy się tym pułapkom w sosie lekkostrawnym z nutką goryczy.

1. Karaluchy wchodzą, ale nie wychodzą.

To klasyka cyfrowego zakładnictwa.

Znasz to? Rejestracja w serwisie trwa 15 sekund – jedno kliknięcie i jesteś w środku. Ale kiedy spróbujesz zrezygnować z subskrypcji, zaczynają się schody. Nagle okazuje się, że musisz wysłać ręcznie pisany list do siedziby firmy w Delaware, przejść przez pięciostopniowy quiz psychologiczny, a na końcu porozmawiać z konsultantem, który przez 20 minut płacze Ci do słuchawki, błagając, żebyś go nie zostawiał.

Cel: Utrzymanie Cię przy sobie siłą. To nie jest wolny rynek, to porwanie.

2. Confirmshaming, czyli wstydź się, że chcesz oszczędzić!

To technika dla wyjątkowych emocjonalnych sadystów. Chcesz zamknąć okienko z rabatem? Zamiast zwykłego 'Nie, dziękuję’, musisz kliknąć przycisk, który sprawi, że poczujesz się jak najgorszy człowiek na świecie:

’Nie, dziękuję, wolę przepłacać i w sumie nie dbać o przyszłość moich dzieci’.
​’Nie, nie lubię oszczędzać pieniędzy, bo jestem dziwny.’

W przypadku dzieci gra przybiera jeszcze mroczniejszy obrót. Smutny jednorożec patrzy w oczy Twojej pociechy, a ona ma do wyboru: 'Uratuj go za 5 diamentów!’ albo 'Nie, pozwól mu cierpieć’. Co wybierze ośmiolatek o miękkim sercu? No właśnie.

3. Sztuczka znikającej monety.

Projektant działa tu jak marny iluzjonista. Odciąga Twój wzrok od tego, co istotne.

Widzisz wielki, neonowy przycisk 'DALEJ’? On oczywiście oznacza: 'Kupuję pakiet premium za 199 zł’. A jedyna opcja rezygnacji? Ukryta w rogu, napisana czcionką wielkości ziarnka maku, szarym kolorem na jasnoszarym tle. Powodzenia w szukaniu.

​4. Pasażer na gapę (i karma dla kota).

​Przechodzisz do płatności za bilet lotniczy, a tam niespodzianka!

Do koszyka magicznie wskoczyło ubezpieczenie bagażu, karma dla kota i dożywotnia zniżka na wypożyczalnię rowerów w Mongolii. Aplikacja 'uprzejmie’ założyła, że skoro nie odznaczyłeś tego na siedemnastej podstronie regulaminu, to po prostu marzysz o mongolskim rowerze.

5. Forced Continuity: Pułapka „darmowego” okresu próbnego

’Darmowe 7 dni!’ – krzyczą nagłówki. Podajesz kartę, zapominasz o sprawie, a ósmego dnia rano wita Cię powiadomienie z banku. Właśnie opłaciłeś roczny dostęp do bazy dźwięków pasących się owiec za skromne 500 zł. Oczywiście nikt nie wysłał przypomnienia. Bo po co psuć taką miłą niespodziankę?

​6. Labirynt Prywatności i Cyberbezpieczeństwo Dzieci.

​To tutaj Dark Patterns stają się naprawdę niebezpieczne. Dzieci chcą grać teraz. Wykorzystuje się ich niecierpliwość, by wymusić dostęp do kontaktów, lokalizacji czy mikrofonu. Przycisk ’Zgadzam się na wszystko’ mruga jak choinka w Vegas, a opcje prywatności są ukryte głębiej niż skarb piratów. W ten sposób dane o Twoim dziecku trafiają do reklamodawców, zanim zdążysz zareagować. Dodaj do tego reklamy z 'krzyżykiem’, który pojawia się z opóźnieniem lub jest tak mały, że palec dziecka zawsze trafi w link do podejrzanej strony – i mamy kompletny przepis na cyfrową katastrofę.

Dlaczego to robią i jak z tym walczyć?

Robią to, bo to działa.

Nasze mózgi są zaprogramowane na szybkie skanowanie, a nie czytanie instrukcji obsługi tostera. Projektanci wykorzystują naszą biologię przeciwko nam, licząc, że będziemy klikać szybciej, niż myśleć.

Jak nie dać się oskubać?

​Blokada zakupów: Ustaw hasło na każde 'kup teraz’ w telefonie. To najtańsza polisa ubezpieczeniowa na świecie.

Zasada trzech sekund: Zanim klikniesz wielki, kolorowy przycisk, policz do trzech i poszukaj małego, szarego napisu obok.

Bądź 'złym policjantem’: Czytaj uprawnienia aplikacji. Jeśli kalkulator chce znać Twoją lokalizację i listę kontaktów, to znaczy, że ktoś tu kręci gruby wałek.

​Edukacja: Tłumacz dziecku, że jeśli gra próbuje je wpędzić w poczucie winy, to znaczy, że projektował ją wilk w skórze jednorożca.

Wniosek? W sieci nie ma darmowych obiadów. Jeśli interfejs sprawia, że czujesz się winny, osaczony albo zdezorientowany – to nie Ty masz gorszy dzień. To aplikacja ma brak sumienia i właśnie próbuje Cię okraść.

Bądź czujny!

Pomagamy rodzicom nauczyć dziecko dobrych cyfrowych nawyków oraz konfigurować urządzenia i świadomie wybierać drogę do celu.

Wierzymy, że edukacja to najlepsza forma ochrony.

Jeśli nie wiesz od czego zacząć – odezwij się. Znajdziesz nas w zakładce KONTAKT.